Hout schaven: tips voor gebruik en aanschaf

Er is vrijwel geen houtwerk dat niet vroeg of laat geschaafd moet worden, of dat nu is om het oppervlak glad te maken, verbindingen bij te werken of een stuk hout een bepaalde vorm te geven. Machinaal schaven gaat snel en heel nauwkeurig, maar de kunst van schaven met de hand leren geeft jou meer veelzijdigheid en een beter begrip van het karakter van hout.

Door met de hand te schaven leer je hoe het blad snijdt en hoe verschillende soorten hout en draadrichtingen de afwerking beïnvloeden. Zelfs het beste schaafwerk zal wat oneffenheden veroorzaken; die kunnen later weggeschuurd worden.

Formaten handschaven

Er zijn verschillende maten handschaven. Een lange schaaf geeft een nauwkeuriger resultaat omdat hij over de hoge delen van het hout gaat en die geleidelijk verwijdert. Een kleinere schaaf volgt de contouren van het oppervlak. Het beste compromis voor de beginner is een schaaf die zwaar genoeg is om niet te trillen (wat gebeurt als het blad de houtvezels niet volledig pakt omdat het te licht is), maar niet zo lang en zwaar dat hij niet goed hanteerbaar is. Een gladschaaf of kleine voorloper is ideaal.

Handschaven

Werkbankschaven zoals een gladschaaf of blokschaaf worden gebruikt om het houtoppervlak glad te schaven tot het helemaal glad en recht aan de randen is. Een kleine blokschaaf is handig voor fijn werk, vooral voor het bijwerken van de randen. Een spookschaaf wordt voor ronde vormen gebruikt.

Gladschaaf

De gladschaaf is korter dan de voorloper en het blad kan nauwkeurig ingesteld worden voor een glad oppervlak.

IRWIN GLADSCHAAF | 9-3/4"-2" (50 MM) | HOUTEN HANDVAT - IRT04

IRWIN GLADSCHAAF | 9-3/4″-2″ (50 MM) | HOUTEN HANDVAT – IRT04

Prijs: €94,56

IRWIN GLADSCHAAF | 9-3/4"-2" (50 MM) | PLASTIC HANDVAT - IRTSP4

IRWIN GLADSCHAAF | 9-3/4″-2″ (50 MM) | PLASTIC HANDVAT – IRTSP4

Prijs: €67,71

Blokschaaf

De kleine blokschaaf heeft een scherpere bladhoek dan andere schaven en wordt voor het fijnere werk gebruikt, zoals het afwerken van randen, schaven van verstekwerk en glad maken van smalle randen.

IRWIN BLOKSCHAAF | 6" (42MM) - 1-5/8" 12-1/2° - IRT0912

IRWIN BLOKSCHAAF | 6″ (42MM) – 1-5/8″ 12-1/2° – IRT0912

Prijs: €101,10

STANLEY HANDGEREEDSCHAP BLOKSCHAAF BAILEY N°3, 4, 4 1/2 - 240MM - 1-12-003

STANLEY HANDGEREEDSCHAP BLOKSCHAAF BAILEY N°3, 4, 4 1/2 – 240MM – 1-12-003

Prijs: €74,11

Spookschaaf

Een spookschaaf is gewoon een miniatuurhandschaaf. Hij wordt gebruikt voor het nauwkeurig vormgeven en gladmaken, vooral van bochten. Spookschaven kunnen een vlakke zool hebben voor het werken op vlakke of bolle oppervlakken, of een ronde voor holle oppervlakken.

IRWIN SPOOKSCHAAF | VLAKKE VOORKANT LENGTE 10" (54 MM) - IRTA151R

IRWIN SPOOKSCHAAF | VLAKKE VOORKANT LENGTE 10″ (54 MM) – IRTA151R

Prijs: €36,36

STANLEY HANDGEREEDSCHAP SPOOKSCHAAF ROND 55MM - 1-12-152

STANLEY HANDGEREEDSCHAP SPOOKSCHAAF ROND 55MM – 1-12-152

Prijs: €25,33

Voorloper

De voorloper is een goede schaaf voor algemeen gebruik en wordt voor ruw werk, verbindingen en afwerkingen gebruikt.

STANLEY HANDGEREEDSCHAP VOORLOPER N°62 - 1-12-137

STANLEY HANDGEREEDSCHAP VOORLOPER N°62 – 1-12-137

Prijs: €211,86

STANLEY HANDGEREEDSCHAP VOORLOPER HANDYMAN 356MM - 1-12-205

STANLEY HANDGEREEDSCHAP VOORLOPER HANDYMAN 356MM – 1-12-205

Prijs: €80,03

Schaven met de hand

Het schaafblad moet vlijmscherp zijn en zorgvuldig ingesteld staan om tot de vereiste diepte te schaven. Is de schaafdiepte te groot, dan heb je minder controle over de schaaf. Stel de schaafdiepte tijdens het werk opnieuw in als dat nodig is. Probeer in de richting van de draad te schaven; bij een onregelmatige draad stel je de schaaf op de fijnste maat in en werk je langzaam.

Oppervlakken schaven

  1. Klem het paneel op de werkbank vast met steunen of een bankschroef. Houd de achterst handgreep van de schaaf in de ene hand en strek jouw wijsvinger voor meer controle. Houd de voorste handgreep met jouw andere hand vast zodat de voorkant van de schaaf contact maakt met het hout. Ga zo staan dat jouw schouder en heup in een lijn liggen, zet de voeten iets uit elkaar. Houd de schaaf dicht bij jouw lichaam, dat geeft meer controle en duw de schaaf meer met jouw knieën naar voren dan door jouw armen te strekken. Probeer een zo geleidelijk mogelijke beweging te maken.
  2. Verander de neerwaarste druk van voor naar achter gedurende de schaafbeweging. Dat voorkomt dat het werk aan het eind afgerond wordt. Til de schaaf pas van het paneel als die voorbij het eind ervan is.

Brede panelen schaven

Brede panelen of aan elkaar gezette stukken kunnen haaks op de draad geschuurd worden voor een snel resultaat. Dat komt doordat vezels haaks op de draad zwak zijn en gemakkelijk breken. Eindig door met de draad mee te schaven.

Onregelmatige draad

Hout met een onregelmatige draad schaven kan lastig zijn. Houd voor de eerste bewegingen de schaaf in een hoek van ongeveer 45 graden ten opzichte van de rand van het paneel, maar duw in de lengterichting. Naarmate het oppervlak gladder wordt, verminder je de hoek tot jouw parallel aan de rand werkt.

Schaaftest

Teken met potlood of balpen drie lijnen op gelijke afstanden op het hout en nummer aan de zijkant gelijke intervallen. De bedoeling is om in een beweging alle drie lijnen weg te schaven bij positie 1, dan bij positie 2 en door tot positie 6. Het midden van de schaaf zou gelijk moeten lopen met elk nummer. Controleer de lijnen om te zien of de druk die je uitoefent van begin tot eind gelijk is.

Kanten schaven

  1. Zet het hout in een bankschroef. Om de schaaf midden opeen smalle kant te houden zet je jouw duim erbovenop aan de voorkant van de handgreep om de schaaf te geleiden. Controleer met een blokhaak of de rand 90 graden is.
  2. Om een schuine kant te schaven klem je het hout ineen bankschroef, zodat de te schaven kant horizontaal is. De zwaartekracht helpt bij de neerwaartse druk op de schaaf.

Kopse kanten schaven

  1. De vezels aan het eind zullen splinteren als ze niet bij het eind van elke schaafbeweging gesteund worden. Is de plank breed genoeg, schaaf dan het uiteinde eerst vanuit de ene richting, dan vanuit de andere. Til de schaaf aan het eind van de halve schaafbeurt op. Deze techniek duw de vezels naar elkaar toe en drukt ze samen in plaats van ze te versplinteren.
  2. Je kunt ook een klein verstekhoekje aan het eind schaven, zodat de vezels schuin aflopen en niet door het blad van de schaaf geraakt worden, maar steun blijven geven.
  3. Een andere methode is op gelijk niveau een steunblok van afvalhout aan het eind van het stuk hout te bevestigen. Is het blok te hoog, dat zal het het schaafblad blokkeren; is het te laag, dan zal het de eindvezels niet ondersteunen en splinteren ze nog steeds. Het is gemakkelijker om een blokschaaf te gebruiken voor de uiteinden van kleine stukken. Houd hem in een hand, met jouw handpalm eroverheen en jouw vingers en drum aan weerskanten. Oefen druk uit op de voorkant met een vinger of de duim van jouw andere hand.

Splinters en scheuren repareren

  • Als het hout aan de rand splintert bij het schaven, lijm je het gewoon terug en klem je het vast of plak er afplakband omheen. Als de lijm droog is, schaaf je het glad met behulp van een steunblok.
  • Als de rand afscheurt bij het schaven, verwijder je het afgescheurde deel met twee zaagsneden met een heel fijn zaagblad; Zorg dat de twee snelden elkaar raken, maar niet kruisen. Zaag een gelijk stuk uit vergelijkbaar hout en lijm en klem dat op zijn plaats. Schaaf zorgvuldig als het droog is.

Gebruik van een schaafplank

  1. Een schaafplank wordt net als een zaagplank gebruikt om het hout en het gereedschap te geleiden bij het schaven van randen en uiteinden. Schaafplanken met een rechte stop zijn bedoeld om het hout recht te schaven.
  2. Voor verstekkanten kan de schaafplank met een schuine kant uitgevoerd worden.

Gebruik van een spookschaaf

  1. Gebruik een spookschaaf voor ronde vormen. Pak beide handgrepen vast en duw het gereedschap naar voren in korte bewegingen in de richting van de draad. Haal hem heen en weer tot je een glad oppervlak heeft, waarbij je zo nodig het schaafblad aanpast. Gebruik een spookschaaf met vlakke zool voor bolle vormen, waarbij je het hout in de bankschroef roteert zodat je altijd min of meer horizontaal werkt.
  2. Gebruik een spookschaaf met ronde zool voor holle vormen. Verplaats het hout zo nodig om in de draadrichting te blijven schaven.

Schaafmachine

Een draagbare schaafmachine is een zinvol stuk gereedschap om snel te schaven en hout af te werken. De machine kan lange en zware panelen aan die lastig met de hand te schaven of door een vlak-en vandiktebank te voeren zijn. De werking van de schaafmachine kan nogal heftig zijn, dus houd hem stevig vast en houd jouw handen bij het blad weg. Stel de diepte van het blad naar behoefte in . De machine kan omgedraaid in een speciale tafel geplaatst worden om als minivlakken vandiktebank te fungeren. Op die manier kun je heel gemakkelijk hout recht maken.

MAKITA 1806B SCHAAFMACHINE | 2MM 170MM 1200W

MAKITA 1806B SCHAAFMACHINE | 2MM 170MM 1200W

Prijs: €580,80

BOSCH BLAUW GHO 18 V-LI ACCU SCHAAFMACHINE | 18V 4.0AH LI-ION - 06015A0303

BOSCH BLAUW GHO 18 V-LI ACCU SCHAAFMACHINE | 18V 4.0AH LI-ION – 06015A0303

Prijs: €439,-

Machinaal schaven

Een vlak- en vandiktebank kan de goede kant en goede zijkant van hout voorbereiden boven in de machine; in die instelling wordt het hout met de hand doorgevoerd. Het kan ook de andere kanten glad maken in de vandiktebank eronder; die is uitgerust met een automatische doorvoer. Hoe langer de tafel, hoe vlakker en rechter het resultaat. Houd jouw vingers uit de buurt van het schaafblok en gebruik altijd de beschermkap. Gebruik de machine alleen voor stukken van 300 mm of langer.

Vlakbank

De schaafdiepte wordt aangepast met de invoertafel. De uitvoertafel moet gelijk staan met de bovenkant van de beitels; verstel de invoertafel zodat die iets lager staat. Het hoogteverschil is gelijk aan de beiteldiepte. Net als bij schaven met de hand is het beter het hout een aantal keren over de bank de halen met kleinere afstanden. Eindig met de kleinste beitelafstand voor een glad eind resultaat.

DEWALT D27300 VLAK- EN VANDIKTEBANK | 2200W

DEWALT D27300 VLAK- EN VANDIKTEBANK | 2200W

Prijs: €1.1814,10

METABO HC 260 C - 2,8 DNB | VLAK- EN VANDIKTEBANK | 2800W 400V - 80114026100

METABO HC 260 C – 2,8 DNB | VLAK- EN VANDIKTEBANK | 2800W 400V – 80114026100

Prijs: €1.295,40

Vandiktebank

Afhankelijk van de machine moeten beide tafels of alleen de uitvoertafel omhoog gezet worden. De diepte van de beitels wordt bepaald door de hoogte van de vandiktetafel in ver houding tot het beitelblok. Laat het hout een paar keer door de machine gaan, waarbij in elke ronde niet meer dan zo’n 2 mm verwijderd wordt.

MAKITA 2012NB VANDIKTEBANK | 1650W

MAKITA 2012NB VANDIKTEBANK | 1650W

Prijs: €693,21

METABO DH 330 VANDIKTEBANK | 1800W - 80200033000

METABO DH 330 VANDIKTEBANK | 1800W – 80200033000

Prijs: €682,29

Oppervlakken schaven

Stel de diepte in en pas de beschermkap aan zodat het hout eronderdoor kan. Schuif het hout over de beitel vanaf de invoertafel, waarbij je het aan beide kanten vasthoudt en stevig omhoog drukt. Loop met jouw vingers over de kap heen om de beweging niet te stoppen. Gebruik een duwlat voor kleinere stukken.

Kanten schaven

  1. Controleer de geleider en zorg dat hij haaks op de tafel staat. Plaats de kap zo dat hij de beitel bedekt tot aan het hout. Voer het hout over de beitel met de eerder geschaafde kant tegen de geleider.
  2. Om een schuine kant te schaven stel je de geleider in onder de gewenste hoek.

Op dikte schaven

Stel de diepte in op de vandiktebank en voer het hout door. De automatische rollers zullen het hout doorvoeren en schaven; pak het hout aan het ander eind van de tafel weer aan. Voer het hout een aantal keren door tot het de juiste dikte heeft. Pas dezelfde techniek toe voor zowel het oppervlak als de zijkant van het hout.

Schaven van kopse kanten

Klem het hout aan een groter stuk afvalhout om het gemakkelijker over de beitel te voeren en schaaf het dan op dezelfde manier als een vlakke kant. de beschermkap moet op de normale manier gebruikt worden; hier is hij voor de duidelijkheid verwijderd.

Rechte kanten aan hout maken

Als jouw hout ruw gezaagd gekocht is of zelfs geschaafd, moet het nog recht gemaakt worden om te zorgen dat alle oppervlakken vlak zijn, de kanten hoeken van 90 graden hebben en tegenover elkaar liggende oppervlakken parallel lopen. Dit wordt gedaan door de oppervlakken in deze volgorde te schaven: goede kant, goede zijkant, verkeerde kant, verkeerde zijkant, kopse kanten. Doe dit met de hand, met een elektrische schaaf of machinaal.

Goede kant

  1. Kies de beste kant en schaaf die glad en vlak. Om dit te controleren haal je er een T-haak overheen. Wiebelt die, of zie je er licht onderdoor schijnen, dan is het stuk niet vlak. Gebruik de haak onder verschillende hoeken.
  2. Gebruik twee stalen of houten latten om te controleren of het paneel scheluw is. Leg er een aan elk eind van het paneel en kijk over de bovenkanten: zijn ze parallel, dan is het paneel gelijk.

Goede zijkant

3. Kies de beste zijkant en schaaf die vlak en glad. Gebruik een blokhaak om te controleren of hij over de hele lengte een hoek van 90 graden met de goede kant maakt. Houd het hout zo mogelijk tegen het licht. Als de goede kant en zijkant perfect recht en haaks zijn, markeer je ze.

Breedte en dikte

4. Gebruik een kruishout om de gewenste dikte ten opzichte van de goede zijkant af te tekenen; doe dat aan de goede zijkant en aan de ongeschaafde zijkant. Schaaf, of zaag en schaaf het paneel op deze breedte, waarbij je regelmatig controleert. Herhaal deze procedure om de gewenste dikte ten opzichte van de goede kant af te tekenen. Doe dat ook aan de goede kan en de ongeschaafde kant van het paneel. Schaaf het paneel tot op die markeringen.

5. Stop regelmatig om het werk te controleren, zowel voor de maat als voor de haaksheid.

Kopse kanten

6. Teken de gewenste lengte af met een haak, stalen maatlat en afschrijfmes. Zet eerst de nul van de stalen maatlat tegen een kant van het hout en teken ongeveer 6mm af; dat is het minimum dat met een kapzaag afgezaagd kan worden. Zet nu de nul op de 6mm-lijn en teken de gewenste lengte af aan het andere eind. Gebruik een haak om het hout rondom af te tekenen. Zaag het paneel op lengte af en schaaf de kopse kanten zo nodig glad.

Rimpels verwijderen

Bij het gebruik van een vlakken vandiktebank is het zinvol een stuk hout dat net geschaafd is op de automatische stand terug te voeren door de machine om eventuele rimpels te verwijderen.

Fred’s Bouwtekeningen

Klaar om te klussen? 10.000 bouwtekeningen liggen hier voor jou klaar.

Plaats een reactie