Hout frezen: tips voor aanschaf en gebruik

De elektrische bovenfrees is waarschijnlijk het creatiefste gereedschap in de werkplaats. Hij is populair bij houtbewerkers omdat hij veel taken kan verrichten die ooit alleen met speciaal handgereedschap uitgevoerd konden worden. De eenvoudigste functie is een opening tot groef omtoveren of een groef maken door er een frees in te steken en dan door het hout te halen. Door de reeks frezen uit te breiden kun je profielen, vormen en verbindingen maken, hout vlakken en nog veel meer. Ondanks de eenvoud van het concept is de bovenfrees een heel geavanceerd stuk vormgereedschap.

Bovenfrees

De bovenfrees is een elektrische motor met een roterende frees met scherpe rand aan het eind van een as die omlaag steekt in het hout om groeven, verbindingen en allerlei vormen uit te frezen. Er zijn allerlei frezen en mallen verkrijgbaar, wat het een uiterst veelzijdig apparaat maakt.

FESTOOL OF 2200 EB-PLUS BOVENFREES | 2200W - 574349

FESTOOL OF 2200 EB-PLUS BOVENFREES | 2200W – 574349

Prijs: €889,-

FESTOOL OF 1010 EBQ-SET BOVENFREES | + 15-DELIGE FREZENSET - 574375-

FESTOOL OF 1010 EBQ-SET BOVENFREES | + 15-DELIGE FREZENSET – 574375-

Prijs: €565,30

Frezen

Frezen zijn gemaakt van HSS-staal of hebben een wolfraamcarbide bovenlaag. De laatste zijn duurder, maar gaan veel langer mee. Er zijn frezen in verschillende diameters en een enorme reeks profielen. Over het algemeen worden de rechte frezen gebruikt voor het maken van verbindingen en de profielfrezen voor het vormen van randen. Sommige frezen zijn zelfgeleidend, wat betekent dat ze een rand of patroon kunnen volgen zonder ander hulpmiddel.

FACOM VFA FREZEN - VIJLEN N4 D 12 MM L 25 MM - VFA.1206

FACOM VFA FREZEN – VIJLEN N4 D 12 MM L 25 MM – VFA.1206

Prijs: €185,80

FACOM VFA FREZEN - VIJLEN N5 D 12 MM L 25 MM - VFA.1208

FACOM VFA FREZEN – VIJLEN N5 D 12 MM L 25 MM – VFA.1208

Prijs: €184,23

Mallen en sjablonen

De elementairste mal is de verstelbare geleider die aan de bovenfrees vastzit. Hij wordt gebruikt voor het maken van rechte groeven en sponningen die parallel aan de rand van het hout lopen. De geleider kan ook gebruikt worden voor het maken van pennen en gaten. Andere mallen zijn een roller die parallelle groeven op bolle of holle randen mogelijk maakt en een verscheidenheid aan mallen waarmee de frees bepaalde patronen kan kopiëren. Er zijn ook mallen voor het maken van verbindingen zoals zwaluwstaartverbindingen.

Freestechnieken

De freesmotor hangt aan twee stalen staven en werkt met een veer. Als je de handgrepen omlaag duwt, wordt de frees in het hout geduwd; haal je de druk van de handgrepen, dan tilt de veer de frees automatisch omhoog. Door de dieptestop te verstellen bepaal je hoe ver de frees in het hout steekt. Gebruik de handgrepen om de frees over het gewenste traject te bewegen.

Frezen installeren

Zorgt dat de bovenfrees niet is aangesloten op het stopcontact en draai hem om. Druk op de asblokkering om de as te blokkeren. Gebruik een spantang om de spantangbout los te draaien (de bout die de frees vasthoudt). Steek de frees erin en draai de bout vast. Sommige oudere bovenfrezen hebben geen asvergrendeling; dan zijn er twee tangen nodig om de as te vergrendelen.

FESTOOL ACCESSOIRES FREESTAFEL FT-MFK 700 1,5° SET - 495165

FESTOOL ACCESSOIRES FREESTAFEL FT-MFK 700 1,5° SET – 495165

Prijs: €159,41

FESTOOL ACCESSOIRES FREESTAFEL FT 0° - 491427

FESTOOL ACCESSOIRES FREESTAFEL FT 0° – 491427

Prijs: €113,96

Freesdiepte instellen

Als algemene regel moet de freesdiepte nooit meer zijn dan de helft van de diameter van de frees; het is beter verschillende series ondiepe freesgangen te maken om meer diepte te bereiken. Sommige bovenfrezen hebben een enkele dieptestop, andere een met meerdere standen. Een multidieptestop (of arreteerblok) is gewoon een roterend cluster schroeven en moeren, meestal drie. De hoogte van de schroeven wordt voor drie verschillende freesdiepten ingesteld en het blok roteert na elke freesgang.

Basisfreestechniek

  1. Met de frees in geheven positie vergrendeld plaats je de bovenfrees op de gewenste positie en zet je hem aan. Laat de vergrendelknop los om de frees in het hout te drijven tot de dieptestop. Begin direct de bovenfrees rustig over de lijn te bewegen. Te snel kan oververhitting van de motor veroorzaken, te langzaam kan het werk verbranden en de frees beschadigen. Met wat ervaring is het geluid van de motor jouw beste gids.
  2. Aan het eind van de freesgang laat je de vergrendelknop los en laat je de frees uit het hout komen; hij zal automatisch omhoog veren. Zet de machine uit.

Een mal gebruiken

Het gebruik van een mal en sjabloongeleider maakt het gemakkelijk om stukken van elke vorm te kopiëren. Zaag het werkstuk ruwweg op maat en zet de sjabloon vast met dubbelzijdig plakband. Laat de frees langs de rand van de sjabloon lopen en maak zo nodig een serie sneden om de rand van het werk te vormen.

Sjabloongeleider en sjablonen

Sjabloongeleiders zijn metalen of plastic plaatjes die aan de zoolplaat bevestigd worden en de frees omringen. Als de sjabloongeleider tegen een sjabloon geduwd wordt, zal hij de frees zo geleiden dat die altijd dezelfde afstand heeft tot de sjabloon. Er zal een kleine ruimte zijn tussen de frees en de geleider en daar moet je rekening mee houden bij het maken van de sjabloon. Bereken de grootte van de opening door de straal van de frees af te trekken van de straal van de geleider. Als A = 3 mm, dan moet je de sjabloon rondom 3 mm kleiner maken dan het gewenste werkstuk. Maak de sjabloon van MDF of muliplex.

Groeven

  1. Om een groef parallel aan de rand van het hout te maken markeer je de positie van de groef op het hout en stel je de rechte geleider zo in dat de frees boven de lijn staat. Beweeg de frees over de lijn, waarbij je de geleider tegen het hout geduwd houdt. Maak meerdere sneden voor een diepere groef.
  2. Gebruik een geleidemal in plaats van een geleider als de groef niet parallel aan de rand loopt of als het paneel heel breed is. Markeer de groef op het paneel en bereken de afstand voor de mal door de straal van de frees af te trekken van de straal van de voet.
  3. Zet de mal op die afstand van de gemarkeerde lijn vast. Laat de bovenfrees tegen de mal aan lopen om de groef te snijden.
  4. Gebruik twee mallen bij het snijden van een brede groef in het midden van een paneel. Plaats ze zo dat de frees de kanten van de groef kan uitsnijden en dan het midden kan verwijderen.
  5. Om een ronde groef te snijden verwijder je de zijgeleider en bevestig je een stokpasser. Zet een stuk afvalhout met dubbelzijdig plakband in het midden van het werkstuk vast; steek de pen van de passer in het afvalhout om het werkstuk te beschermen.

Een sponning frezen

Teken de afmetingen van de sponning op het hout. Stel de rechte geleider in, zet hem tegen de zijkant van het hout en frees de sponning uit. Begin bij de rand en ga steeds dichter naar de gemarkeerde lijn. Maak een serie sneden om de gewenste diepte te bereiken.

Profielfrezen

Traditioneel lijstenwerk werd vroeger met speciale handschaven vervaardigd, maar dat wordt nu grotendeels met de freesmachine gedaan. Er zijn nu zelfgeleidende profielfrezen met een kogellager die langs de rand van het hout loopt, onder het roterende deel, zodat ze zonder geleider gebruikt kunnen worden. Heb je profielfrezen die niet zelfgeleidend zijn, gebruik ze dan net als bij het maken van een sponning.

Freestafel

  1. De meeste bovenfrezen kunnen omgedraaid en in een speciale tafel bevestigd worden, waardoor ze omgetoverd worden in een minispindelfreesmachine. De positie en hoogte van de frees worden ingesteld en het hout wordt over de tafel gevoerd langs de frees. In dit geval worden een rechte geleider en gewone groevenfrees gebruikt om een sponning te frezen. Duw het hout stevig tegen de geleider en hou je vingers bij de frees vandaan.
  2. Hier is de freestafel uitgevoerd met een wielgeleider voor gebruik met een rond werkstuk.

Snijrichting

Frezen draaien met de klok mee, de machine heeft dus de neiging naar links te trekken bij een voorwaartse beweging. Daarom kun je het beste tegen de klok in werken bij randen aan de buitenkant van een werkstuk en met de klok mee aan de binnenkant. Dan trekt de frees tegen de rand.

Fred’s Bouwtekeningen

Wil je aan de slag met klussen? De bouwtekeningen van Fred liggen al klaar!

Plaats een reactie